Artikel 371-2 van het Franse Burgerlijk Wetboek bevat een principe dat vaak verkeerd wordt begrepen: de bijdrage van ouders aan het onderhoud van hun kind eindigt niet automatisch zodra het kind meerderjarig wordt. Deze regel bepaalt rechtstreeks of een kind kan worden gevraagd de ouderlijke woning te verlaten. Het antwoord verschilt sterk naargelang het kind minderjarig of meerderjarig is en naargelang de juridische aard van het gebruik van de woning.
Juridische kwalificatie van het gebruik van de woning door een meerderjarig kind
Een meerderjarig kind dat gratis bij de ouders inwoont, zonder schriftelijke huurovereenkomst en zonder huur te betalen, heeft niet de status van huurder. Het geniet dus niet de bescherming van het reguliere huurrecht (de wet van 6 juli 1989, opzegging met een opzegtermijn enzovoort).
De rechtbanken hanteren doorgaans een van twee kwalificaties. De huisvesting kan een bruikleen zijn (commodaat), waarbij sprake moet zijn van een stilzwijgende afspraak over de duur of het doel van het gebruik. Of het gaat om een eenvoudige gedoogde situatie, die op elk moment kan worden beëindigd. Dit onderscheid heeft directe gevolgen: bij een bruikleen kan de eigenaar verplicht zijn een afgesproken termijn te respecteren, terwijl een gedoogde situatie zonder bijzondere formaliteiten kan worden beëindigd, mits een redelijke termijn in acht wordt genomen.
Uit de rechtspraak blijkt dat de familieband niet wordt beschouwd als een eeuwigdurend gebruiksrecht. Een recente uitspraak in Frans-Polynesië, waarover ook in de vastgoedpers is bericht, bevestigde dat het feit dat iemand het kind van de eigenaar is op zichzelf geen zelfstandig recht geeft om de woning voor onbepaalde tijd te bewonen.
Of een ouder zijn kind het huis uit kan zetten, hangt dus in de eerste plaats af van deze kwalificatie: bestaat er een afspraak, al is die stilzwijgend, waarin de voorwaarden voor de huisvesting zijn vastgelegd?
Minderjarig kind: absoluut verbod en strafrechtelijke sancties
Voor een minderjarig kind is het antwoord duidelijk. Geen enkele ouder mag een minderjarig kind op straat zetten, ongeacht de spanningen binnen het gezin. Artikel 227-1 van het Franse Wetboek van Strafrecht stelt het achterlaten van een minderjarige op welke plek dan ook strafbaar. De straffen kunnen zwaar zijn.
Het ouderlijk gezag, omschreven in artikel 371-1 van het Franse Burgerlijk Wetboek, omvat rechten en plichten die gericht zijn op het belang van het kind. De verplichting om het kind onderdak te bieden, maakt deel uit van die plichten. Artikel 203 van het Burgerlijk Wetboek voegt daar een algemene onderhoudsplicht aan toe, die ook huisvesting omvat.
Bij ernstige gezinsconflicten voorziet het Franse recht in gereguleerde oplossingen:
- De jeugdrechter kan worden ingeschakeld om een uithuisplaatsing of een maatregel voor opvoedkundige ondersteuning op te leggen, zodat het kind niet zonder onderdak komt te zitten
- De Franse jeugdzorg (Aide sociale à l’enfance, ASE) komt in actie wanneer een minderjarige in zijn gezinssituatie gevaar loopt, ook op verzoek van de minderjarige zelf
- De officier van justitie kan met spoed optreden als er sprake is van onmiddellijk gevaar
Een ouder die een minderjarig kind uit huis zet, riskeert vervolging wegens het achterlaten van een minderjarige en mogelijk ook wegens gezinsverlating in de zin van artikel 227-3 van het Franse Wetboek van Strafrecht.
Uithuiszetting van een meerderjarig kind: procedure en beperkingen
Als het kind meerderjarig is en weigert de woning te verlaten ondanks een duidelijk verzoek, moet de ouder-eigenaar een gerechtelijke procedure volgen. Het vertrek afdwingen met trucs, bedreigingen of geweld kan strafrechtelijke sancties tot gevolg hebben, ook als de ouder eigenaar van de woning is.
Voorafgaande ingebrekestelling
De eerste stap is het versturen van een schriftelijke ingebrekestelling, bij voorkeur per aangetekende brief met ontvangstbevestiging. In deze brief wordt een redelijke termijn vastgesteld om de woning te verlaten. Zo kan worden aangetoond dat de ouder kenbaar heeft gemaakt de huisvesting te willen beëindigen.
De zaak voorleggen aan de rechtbank
Als het kind niet vertrekt, moet de ouder de rechtbank inschakelen om een bevel tot uithuiszetting te verkrijgen. De rechter beoordeelt dan verschillende factoren: de financiële situatie van het kind, het eventuele bestaan van een bruikleen en de goede trouw van de partijen. De rechter kan een respijttermijn van enkele weken tot meerdere maanden toekennen en een gebruiksvergoeding vaststellen.
De uitspraak mag uitsluitend worden uitgevoerd door een gerechtsdeurwaarder (voorheen huissier). Zelf de sloten vervangen of de spullen op straat zetten, geldt als eigenrichting en is strafbaar.
Winterstop en huisvesting bij familie
De winterstop (van 1 november tot en met 31 maart) schort de uitvoering van huuruitzettingen op. Of deze ook geldt voor een meerderjarig kind dat zonder huurovereenkomst bij de ouders woont, is omstreden. Iemand die gratis inwoont, geniet niet automatisch dezelfde bescherming als een huurder. De rechter beoordeelt elke situatie afzonderlijk.
Artikel 371-2 van het Franse Burgerlijk Wetboek: de onderhoudsplicht na de meerderjarigheid
De ouderlijke verplichting om bij te dragen aan het onderhoud en de opvoeding van een kind blijft bestaan nadat het kind meerderjarig is geworden, zolang het financieel niet zelfstandig is. Artikel 371-2 van het Franse Burgerlijk Wetboek bepaalt dat deze bijdrage evenredig moet zijn aan de middelen van elke ouder en de behoeften van het kind.
In de praktijk kan een meerderjarig kind dat studeert of werk zoekt de familierechter verzoeken om een onderhoudsbijdrage, ook nadat het de ouderlijke woning heeft verlaten. Uithuiszetting beëindigt dus niet alle financiële verplichtingen.
Als de ouders uit elkaar zijn, valt de verdeling van de kosten voor een meerderjarig kind specifiek onder artikel 371-2 en niet onder de algemene onderhoudsplicht tussen bloedverwanten in opgaande en neergaande lijn. Dit onderscheid is van belang bij een geschil: de ouder die wil stoppen met bijdragen, moet bewijzen dat het kind zelf in zijn behoeften kan voorzien.
Het Franse wettelijke kader trekt dus een duidelijke grens. Een minderjarig kind op straat zetten is een strafbaar feit. Een meerderjarig kind kan uit huis worden gezet, maar alleen volgens een strikte gerechtelijke procedure. Bovendien betekent het beëindigen van de huisvesting niet dat alle ouderlijke verplichtingen vervallen. Een ouder die deze stappen niet naleeft, riskeert zelf vervolging, ongeacht zijn eigendomsrecht op de woning.
